ردیف موسیقی ایرانی چیست؟

ردیف، مجموعه‌ی سازمان‌یافته‌ی الحان و ملودی‌های موسیقی سنتی ایران است که به شیوه‌ی شفاهی از استاد به شاگرد منتقل می‌شود و اسکلت اصلی آموزش موسیقی ایرانی را می‌سازد. هر نوازنده یا خواننده‌ی ردیف‌دان، پیش از آنکه به بداهه‌نوازی یا آهنگ‌سازی برسد، سال‌ها این مجموعه را نزد استاد فرامی‌گیرد.

ساختار ردیف: دستگاه، آواز و گوشه

ردیف در سه لایه سازمان می‌یابد. لایه‌ی نخست هفت دستگاه است؛ هرکدام گامی مستقل با فواصل و حال‌وهوای خاص خود. از دل دو دستگاه شور و همایون، پنج آواز مستقل نیز منشعب می‌شود. در درون هر دستگاه یا آواز، ده‌ها گوشه (کوچک‌ترین واحد ملودیک ردیف) قرار دارد که هرکدام نام، حال‌وهوا و جایگاه ثابتی در توالی اجرای آن دستگاه دارند.

روایت‌های ردیف

چند روایت مکتوب و شفاهی از ردیف در دوران قاجار و پس از آن شکل گرفته‌اند؛ روایت میرزا عبدالله و میرزا حسینقلی از شناخته‌شده‌ترین ردیف‌های سازی‌اند، و در کنار آن‌ها روایت موسی معروفی (که کوشید ردیف را در قالب نت مکتوب ثبت کند) و ردیف آوازی استاد عبدالله دوامی و استاد محمود کریمی، پایه‌ی آموزش آواز ایرانی در دهه‌های اخیر بوده‌اند. رَدیفدان در ادامه‌ی این پروژه، صفحه‌ای اختصاصی برای هر گوشه از ردیف آوازی استاد محمود کریمی، همراه با نمونه‌ی صوتی، منتشر خواهد کرد.

هفت دستگاه

پنج آواز

همین حالا دستگاه یک قطعه را تشخیص بده