طولانیترین گوشه و اوج ابوعطا، و از نظر اهمیت همارز خود ابوعطا. شاهد آن درجهی پنجم شور است که کمتر از دشتی متغیر میشود و ملودی بیشتر میان درجههای چهارم و هشتم میگردد. اوج حجاز بر درجهی ششم است که در حرکت بالارو یک ربع پرده بالا میرود. حجاز با حالوهوای «عربی» در اذان و قرائت قرآن هم به کار میرود.
کرن و سری اینجا ربعپرده (۵۰ سنت) فرض شدهاند؛ در اجرا اندازهی ریزپردهها از نوازندهای به نوازندهی دیگر فرق میکند. روی هر پرده بزنید تا صدایش را بشنوید.
دانستنیها
ایرانیکا حجاز را گوشهی گسترده (شاهگوشه) و برای بداههنوازی در ابوعطا ناگزیر میداند و مینویسد حجاز همراه عشاق اوج آواز ابوعطا را میسازد؛ ملودی در ناحیهی زیر بر چهارنتی ر، می کرن، فا، سل (روی شور سل) متمرکز است.
دربارهی ایست حجاز منابع همنظر نیستند: ایرانیکا شاهد (درجهی پنجم) را ایست آن هم میداند و ویکیپدیا پایهی شور را ایست حجاز و ابوعطا میخواند. به همین دلیل ایست این گوشه ثبت نشده است.
هرمز فرهت مینویسد حجاز از ابوعطا جدا و با ملودیهای ویژهی خود است؛ اینکه حجاز را جزئی از ابوعطا میدانند و نه برعکس، از آن است که اجرا از بم به زیر پیش میرود و قطعهها با ابوعطا آغاز میشوند و بعد به حجاز میرسند.
در حجاز جهشهای بزرگتر (چهارم و پنجم درست) دیده میشود، در حالی که در ابوعطا جهشها از سوم فراتر نمیروند.
حجاز از نظر شاهد و خاتمه با دشتی یکسان است. تفاوت اصلی این است که در دشتی شاهد (درجهی پنجم) متغیر است و در حرکت پایینرو ربع پرده بمتر میشود، ولی در حجاز کمتر متغیر است؛ درجهی سوم هم در حجاز مهمتر است.
حجاز در موسیقی ترکی و عربی مقامی جداگانه است، اما فواصل آن با حجاز در موسیقی ایرانی یکی نیست. اجرای حجاز در ابوعطا پردهگردانی شمرده نمیشود، چون در همان مد شور و ابوعطاست.
پیشنویس، تأییدنشده. ترتیب گوشهها از اجرای نورعلی برومند از ردیف میرزا عبدالله است؛ نتها و توضیحها از منابع عمومی گردآوری شده و هنوز یک استاد ردیف آنها را بازبینی نکرده است.